Po artykule prasowym Biuro RPO wystąpiło do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie określania daty rozpoczęcia, zawieszania i zakończenia

MRIPS odpisało m.in., że jeżeli płatnik nie wywiązuje się ze swoich obowiązków - nie opłaca należnych składek - a jego konto nie zostało wyrejestrowane (brak wpisu w CEIDG o zakończeniu prowadzenia działalności, nawet z okresem wstecznym), ZUS ma obowiązek ich wyegzekwowania.

Na kontach, na których od dłuższego czasu nie były składane przez płatnika żadne dokumenty ubezpieczeniowe (w tym rozliczeniowe – tworzony jest wymiar z urzędu lub klonowane są dokumenty) oraz nie były dokonywane żadne wpłaty, ZUS cyklicznie tworzy techniczny dokument wyrejestrowujący (ZUS ZWPA), w celu domknięcia okresów obowiązku opłacania składek w związku z podejrzeniem zakończenia działalności przez płatnika pomimo jej nie wyrejestrowania w CEIDG.

W stosunku do wyrejestrowanych w ten sposób kont płatników składek (ZUS ZWPA techniczne) podejmowane są postępowania wyjaśniające, które mają na celu ustalenie faktycznego okresu, w którym płatnik zobowiązany był do opłacania składek oraz sporządzenia poprawnych dokumentów ubezpieczeniowych (w tym rozliczeniowych). W przypadku potwierdzenia w ramach postępowania, że płatnik nadal powinien przekazywać dokumenty i opłacać składki, sporządzane są dokumenty zgłoszeniowe ZUS ZFA/ZPA w celu ponownego otwarcia obowiązku opłacania składek.

Dokumenty te są sporządzane dopiero po zakończeniu postępowania oraz ewentualnym wydaniu i uprawomocnieniu się decyzji o podleganiu ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności.

W ramach postępowania wyjaśniającego ZUS może także zwrócić się z wnioskiem do organu ewidencyjnego o przeprowadzenie postępowania w celu ustalenia czy działalność jest/była faktycznie prowadzona. Może także wystąpić do urzędu skarbowego o udzielenie informacji, czy składane są PIT-y. Należy jednak w tym przypadku podkreślić, że osoby prowadzące działalność gospodarczą nie są zwolnione z obowiązku rozliczenia rocznego z urzędem skarbowym nawet w przypadku zerowego przychodu.

Zatem zerowy przychód nie oznacza jednoznacznie, że działalność nie jest prowadzona. To powinno być udowodnione w postępowaniu.

Jeżeli postępowanie wyjaśniające wykaże, że w spornym okresie była prowadzona działalność gospodarcza i z tego tytułu będą należne składki, ZUS będzie ich dochodził, ale wyłącznie za okres nieprzedawniony. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 24 odpowiednio w ust. 4 i ust. 6a-6h określają zasady przedawnienia należności i zobowiązań z tytułu składek.

Wprowadzona została generalna zasada, że ulegają one przedawnieniu po upływie 5 lat (z uwzględnieniem przesłanek zawieszających lub przerywających bieg okresu przedawnienia). Oznacza to, że po okresie przedawnienia ZUS nie może dochodzić zobowiązań, a płatnik nawet dobrowolnie ich uregulować, a w przypadku należności nie podlegają one zwrotowi.

Rzecznik Praw Obywatelskich