Sejm przyjął ustawę anty-SLAPP, wzmacniającą ochronę osób uczestniczących w debacie publicznej przed bezzasadnymi pozwami. Nowe przepisy mają zwiększyć skuteczność działania wymiaru sprawiedliwości, usprawnić nabór do zawodu kuratora oraz zapewnić lepszą ochronę wolności słowa i prawa do publicznej debaty

Pozwy typu SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation), czyli strategiczne pozwy przeciwko udziałowi społeczeństwa w debacie publicznej, są wykorzystywane do zastraszania i tłumienia krytyki poprzez wywieranie presji prawnej. Coraz częściej sięgają po nie podmioty dysponujące znacznymi zasobami, w tym duże korporacje, politycy oraz różnego rodzaju instytucje.

Ich celem nie jest rzeczywiste dochodzenie roszczeń, lecz wywołanie długotrwałego i kosztownego postępowania sądowego. W efekcie prowadzi to do tzw. efektu mrożącego, który zniechęca do dalszej aktywności publicznej i zabierania głosu w ważnych sprawach społecznych.

Skala tego zjawiska systematycznie rośnie, a brak skutecznych mechanizmów ochrony sprawiał, że osoby zaangażowane w działalność społeczną, obywatelską lub dziennikarską ponosiły wysokie koszty obrony oraz ryzyko wieloletnich procesów.

Ustawa o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej wprowadza tak ważne zmiany jak:

- możliwość oddalenia lub odrzucenia pozwu już na wstępnym etapie postępowania, jeśli sąd uzna go za oczywiście bezzasadny lub stanowiący nadużycie prawa procesowego;

- nałożenie na powoda – w przypadku podniesienia przez pozwanego zarzutu oczywistej bezzasadności powództwa – obowiązku wskazania okoliczności, które pozwolą ocenić sądowi, czy powództwo nie jest oczywiście bezzasadne;

- wprowadzenie maksymalnie 3-miesięcznego terminu na podjęcie decyzji przez sąd w sprawach dotyczących oczywiście bezzasadnych pozwów;

- wskazanie (otwartego) katalogu okoliczności pomagających sądom rozpoznawać, że pozew ma charakter SLAAP, m.in. wygórowane żądania finansowe, wielokrotne składanie podobnych pozwów czy działania utrudniające obronę pozwanemu;

- możliwość zobowiązania powoda do wpłaty kaucji na poczet kosztów procesu poniesionych przez pozwanego;

- obowiązek pokrycia pełnych kosztów postępowania przez stronę inicjującą bezzasadny proces, w tym - co do zasady - pełnych kosztów zastępstwa procesowego poniesionych przez pozwanego, tj. bez obecnie obowiązujących ograniczeń;

- możliwość nakładania wysokich grzywien na powoda za nadużywanie postępowań sądowych - nawet do 100-krotności minimalnego wynagrodzenia;

- możliwość zobowiązania powoda do publikacji informacji o przegranej sprawie na własny koszt;

- szerszy udział organizacji pozarządowych, które będą mogły wspierać pozwanych i przedstawiać sądowi informacje i opinie w sprawach dotyczących ochrony wolności debaty publicznej.

Podczas prac nad projektem Senat zgłosił poprawki, które następnie zostały przyjęte przez Sejm. Dotyczyły one:

- obowiązku wykazania przez autora pozwu, że wniesione przez niego powództwo przeciwko uczestnikowi debaty publicznej nie ma na celu jej ograniczenia ani zablokowania;

- uzupełnienia o przepis przejściowy określający stosunek do postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy.

MS

Ministerstwo Sprawiedliwości

foto: Pixabay