Wyrokiem z 26 czerwca 2025 r. Sąd Najwyższy, na skutek skargi kasacyjnej powódki, orzekł reformatoryjnie, tzn. uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach (którym zmieniono wyrok Sądu pierwszej instancji w sprawie o zapłatę w ten sposób, że powództwo oddalono w całości) i oddalił apelację pozwanej, co w efekcie doprowadziło do uprawomocnienia się orzeczenia Sądu pierwszej instancji uwzględniającego żądanie pozwu

Przedmiotem sporu były przysługujące powódce od pozwanej odsetki od kwot należności głównych z lat 2002-2011, uiszczanych z opóźnieniem przez poprzedniczkę prawną pozwanej, pozostającą z powódką w stałej współpracy gospodarczej.

W sprawie ustalono, że w latach 2002-2017 pracownicy zajmujący się obsługą księgową pierwotnej dłużniczki, uprawnieni do działania w tym zakresie w jej imieniu, regularnie potwierdzali saldo zadłużenia z tytułu odsetek. Strony podejmowały rozmowy dotyczące zaspokojenia roszczeń powódki po poprawie sytuacji finansowej dłużniczki. Ostatnie potwierdzenie salda nastąpiło w 2017 r.

W kwietniu 2017 r., gdy pozwana stała się następczynią prawną pierwotnej dłużniczki, powódka zwróciła się do niej o zapłatę długu, lecz spotkała się z odmową. Gdy negocjacje nie przyniosły skutku, skarżąca najpierw wniosła o zawezwanie pozwanej do próby ugodowej, a następnie wystąpiła z powództwem o zapłatę.

W tym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny stwierdził, że powódce obiektywnie przysługiwało dochodzone w sprawie roszczenie, lecz żądanie zapłaty ocenił jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

Roszczenia o zapłatę nie uległy wprawdzie przedawnieniu, gdyż wielokrotne potwierdzanie sald, będące uznaniem niewłaściwym, prowadziło do przerwania biegu przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.), jednak wieloletni brak dochodzenia należności na drodze sądowej świadczył, zdaniem Sądu drugiej instancji, o braku woli uzyskania zaspokojenia.

Podkreślono również, że obowiązek potwierdzania salda wynikał z przepisów o rachunkowości, a działania powódki należało uznać za sprzeczne z zasadami uczciwego, lojalnego i pewnego obrotu.

Sąd Najwyższy ocenił, że w sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowania art. 5 k.c. Wprawdzie bowiem powództwo o zapłatę zostało wytoczone na długo po powstaniu zadłużenia, jednak takie działanie skarżącej było uzasadnione tym, że wcześniej miała ona podstawy do zakładania, iż dłużniczka dobrowolnie wywiąże się z zobowiązań. Dopiero stanowcza odmowa uregulowania długu przez pozwaną skutkowała wytoczeniem powództwa.

Okoliczność, że w sprawie doszło do wielokrotnego przerwania biegu przedawnienia, nie świadczyła przy tym o nadużyciu przez powódkę przysługującego jej prawa. Przeciwnie, to poprzedniczka prawna pozwanej doprowadzała do skutku z art. 123 § 1 pkt 2 k.c., dając jednocześnie powódce podstawy do zakładania, że wierzytelności odsetkowe zostaną uregulowane dobrowolnie.

W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego zwrócono przy tym uwagę, że w praktyce brak dochodzenia wierzytelności na drodze sądowej może być usprawiedliwiony m.in. przewagą kontraktową dłużnika i chęcią utrzymania z nim dobrych relacji gospodarczych, podobnie jak dbałością o to, by kontrahent, znajdujący się przejściowo w trudnej sytuacji, mógł kontynuować – obustronnie korzystną – działalność gospodarczą.

Za niezasadne uznano natomiast wyrażone przez Sąd Apelacyjny obawy, że tolerowanie przerywania biegu przedawnienia wskutek potwierdzenia salda na podstawie przepisów o rachunkowości może doprowadzić od wyeliminowania instytucji przedawnienia z obrotu gospodarczego. Po pierwsze bowiem, zagadnienie potwierdzania salda dotyczy zasadniczo wierzytelności niespornych, co do których ani fakt obowiązku zapłaty, ani wysokość zadłużenia nie są kwestionowane przez dłużnika.

Po drugie, w sytuacjach takich jak mająca miejsce w sprawie za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należałoby raczej uznać utrzymywanie wierzyciela w przekonaniu o zamiarze honorowania zobowiązania, a nie – dążenie wierzyciela do uzyskania bezspornie należnej mu zapłaty.

LS

Sąd Najwyższy

foto: Pixabay