Legendarny polski producent, kojarzony głównie z ciągnikami rolniczymi, został w 1923 r. przekształcony w spółkę akcyjną Zakłady Mechaniczne „Ursus” S.A., w latach 90 sprywatyzowany, a w 2011 roku kupiony przez POL-MOT Warfarma

Kłopoty spółki rozpoczęły się w marcu 2019 r., kiedy komornik zajął 10% majątku Ursus S.A. na rzecz wierzyciela (PKO BP). Od listopada 2020 r. spółka została objęta uproszczonym postępowaniem restrukturyzacyjnym, a w lipcu 2021 r. ogłoszono jej upadłość. Firmę sprzedano w trzecim konkursie w październiku 2024 r. ukraińskiemu przedsiębiorcy za kwotę 74 mln zł (dwa poprzednie konkursy zakończono brakiem ofert z ceną wywoławczą 124 mln zł i 99 mln zł).

UKNF, przed złożeniem zawiadomienia do Prokuratury Okręgowej w Warszawie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na ujawnieniu oraz wykorzystaniu informacji poufnej w obrocie akcjami spółki Ursus S.A., nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Podstawą zawiadomienia była jedynie analiza wewnętrzna pracowników Urzędu oraz informacje pozyskane z domu maklerskiego.

Dokumenty przekazane przez Komisję przy zawiadomieniu, m.in. lista osób mających dostęp do informacji poufnych czy lista pełniących obowiązki zarządcze i osób blisko z nimi związanych, były nierzetelne i nie uwzględniały osób mających realny dostęp do informacji dotyczącej wszczęcia wobec spółki Ursus egzekucji komorniczej.

Ponadto, pomimo uprawnień w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie pozyskano dokumentacji o dostępie do informacji poufnych oraz nie żądano wyjaśnień lub oświadczeń od spółki i osób podejrzanych o nieuprawnione ujawnienie i wykorzystanie informacji poufnej.

Po upływie 17 dni od przekazania zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa w obrocie akcjami spółki Ursus (wraz z nierzetelnymi załącznikami), Komisja podała do publicznej wiadomości informację o złożeniu zawiadomienia i blokadzie rachunków papierów wartościowych i rachunku pieniężnego.

Komunikat mimo ustaleń pomiędzy Przewodniczącym KNF a ówczesnym Dyrektorem Departamentu Nadzoru Obrotu UKNF nie zawierał walorów edukacyjnych w celu wzmocnienia efektu prewencyjnego.

8 maja 2020 r. Prokuratura Okręgowa w Warszawie umorzyła dochodzenie w sprawie zawiadomienia złożonego przez KNF. Decyzja ta została prawomocnie utrzymana przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa.

Z ustaleń kontroli NIK wynika, że ze wszystkich 11 zawiadomień przekazanych prokuraturze dotyczących ujawnienia i wykorzystania informacji poufnej w 2019 roku, tylko w przypadku spółki Ursus dokonano łącznego zastosowania uprawnień Komisji polegających na blokadzie rachunków oraz upublicznieniu informacji o złożonym zawiadomieniu.

Pomimo licznych pism przedstawicieli spółki Ursus z marca 2021 r., Komisja nie podała do publicznej wiadomości informacji o prawomocnym umorzeniu dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie na podstawie zawiadomienia KNF o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w obrocie akcjami spółki Ursus. Zdaniem NIK brak tej informacji miał m.in. wpływ na kurs akcji spółki Ursus, a w konsekwencji na jej upadłość i wycofanie akcji w październiku 2022 r. z obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych.

W ocenie NIK, Komisja Nadzoru Finansowego, jako uczestnik rynku finansowego, powinna stosować jedną z fundamentalnych zasad, na których oparty jest obrót instrumentami finansowymi, czyli zasadę transparentności (przejrzystości rynku). Uczestnicy są zobowiązani do informowania inwestorów o zdarzeniach, które mogą mieć istotny wpływ na rynkową wycenę papierów wartościowych.

W związku z tym informacja jest jednym z najcenniejszych dóbr na rynku kapitałowym, a postępowanie z informacjami – jedynym z najważniejszych aspektów rynku. Musi być też dostępna dla ogółu, gdyż stanowi podstawę podjęcia ewentualnych decyzji inwestycyjnych.

Postępowania nadzorcze dotyczące nałożenia na spółkę Ursus i członków zarządu kar pieniężnych wszczynano w większości przypadków po ogłoszeniu upadłości (np. w przypadku dwóch postępowań po upływie ok. dwóch lat oraz trzech lat i ośmiu miesięcy od zaistnienia okoliczności będących przedmiotem postępowania).

W jednym z postępowań KNF działał niezgodnie z KPA nie podejmując wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ramach prowadzonych przez KNF postępowań, na samą spółkę Ursus – będącą w upadłości – nałożono kary o łącznej wysokości ponad 4 mln zł.

Działanie UKNF wobec spółki Ursus (podobnie jak też działania wobec pozostałych podmiotów objętych kontrolą) budzą wiele wątpliwości i zastrzeżeń po stronie NIK. Zgromadzona w trakcie kontroli obszerna dokumentacja jest aktualnie przedmiotem analiz prawnych pod kątem skierowania stosownych zawiadomień do prokuratury o podejrzeniu popełnienia czynów zabronionych.

LS

NIK

foto: Pixabay