Najwyższa Izba Kontroli oceniła negatywnie nadzór KNF i jej Urzędu nad utworzeniem i rozpoczęciem działalności przez Polski Bank Apeksowy S.A. (PBA)

Zgodnie z ustawą (o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu i bankach zrzeszających) banki spółdzielcze mają obowiązek zrzeszać się z bankiem zrzeszającym, z wyjątkiem banków posiadających fundusze własne na poziomie co najmniej 5 mln euro. W Polsce istnieją dwa zrzeszenia banków spółdzielczych (Bank Polskiej Spółdzielczości i Spółdzielcza Grupa Bankowa).

Utworzenie w nich systemów ochrony instytucjonalnej (Institutional Protection Scheme – IPS, to forma wzajemnej odpowiedzialności kilku banków lub instytucji finansowych, w ramach której każdy uczestnik jest chroniony przed niewypłacalnością przez inne instytucje w systemie, w praktyce IPS stanowią dodatkową warstwę zabezpieczenia dla klientów banków) doprowadziło do wygaśnięcia z końcem 2018 roku umów zrzeszenia z bankami, które nie przystąpiły do tych systemów.

Polski Bank Apeksowy S.A. (PBA) miał być dla nich alternatywą, a jego działalność – w przeciwieństwie do zrzeszeń, które poza obsługą banków spółdzielczych, prowadzą również działalność komercyjną – miała się ograniczać wyłącznie do świadczenia usług na rzecz zrzeszonych z nim banków spółdzielczych.

W celu rozpoczęcia działalności PBA powinien otrzymać od KNF zezwolenie na utworzenie banku, zezwolenie na rozpoczęcie działalności oraz decyzję o zatwierdzeniu projektu umowy zrzeszenia.

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła nadzór Komisji Nadzoru Finansowego i jej Urzędu nad procesem tworzenia i rozpoczęcia działalności przez Polski Bank Apeksowy S.A. Postępowania administracyjne dotyczące ww. zgód i zezwoleń prowadzono nieprawidłowo lub z naruszeniem przepisów m.in. Kodeksu Postępowania Administracyjnego. 31 października 2016 r. do UKNF wpłynął wniosek 56 banków spółdzielczych o wydanie zezwolenia na utworzenie PBA. Po ponad roku KNF – dwoma głosami za i aż przy sześciu wstrzymujących – wydała decyzję zezwalającą.

Jako przyczynę wstrzymania się od głosu ówczesny przewodniczący KNF wskazał próby nacisków na niego przez osoby z PBA.

Oprócz konieczności uzupełnienia dokumentacji przez PBA wpływ na długość postępowania miały działania Przewodniczącego KNF. Pomimo że już w sierpniu 2017 r. Departament Licencji Bankowych (DLB) uzgodnił z Departamentem Prawnym (DPP) projekt decyzji KNF o utworzeniu PBA, miesiąc później ówczesny przewodniczący podjął niezrozumiałą decyzję o przekazaniu wniosku PBA o wydanie zezwolenia na jego utworzenie do ponownego zbadania przez DPP.

Uzasadniał to koniecznością zapewnienia rzetelnego i obiektywnego zbadania wniosku, z czym nie zgodził się były dyrektor DLB, według którego przyczyną przeniesienia postępowania było szukanie sposobu na niewydanie zgody na utworzenie PBA.

Według NIK przekazanie do ponownego rozpoznania wniosku PBA było działaniem nieuzasadnionym i wpłynęło na wydłużenie postępowania, a ostateczna decyzja z listopada 2017 r. i tak była tą, którą przygotowano już w sierpniu.

Warto podkreślić, że zezwolenie na utworzenie PBA było pilne, bo do końca 2018 roku wygasały dotychczasowe umowy zrzeszenia, a brak decyzji KNF wpływał na wzrost niepewności co do dalszej przyszłości założycieli PBA pozostających poza dwoma istniejącymi systemami ochrony instytucjonalnej.

Akt zawiązania PBA, sporządzony 7 lutego 2018 r. podpisało jedynie 47 z 56 banków spółdzielczych – część z nich w obawie przed brakiem zgody UKNF na rozpoczęcie przez PBA działalności, przystąpiła do istniejących IPS, nie informując o tym PBA ani innych założycieli.

27 listopada 2018 r. KNF wydała decyzję odmawiającą wydania zezwolenia na rozpoczęcie działalności przez PBA.

W trakcie postępowań UKNF dotyczących zgody na utworzenie PBA oraz zgody na rozpoczęcie jego działalności NIK stwierdziła m.in.:

nierzetelne działania UKNF w zakresie terminu skierowania zapytania dot. wysokości składki jaką powinien wnieść PBA do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Pismo skierowano do BFG dopiero 23 października 2018 r., tj. 91 dni po wskazaniu przez DLB potrzeby zwrócenia się do BFG w zakresie naliczania opłat dla PBA. Ostatecznie oszacowana przez BFG składka na fundusz przymusowej restrukturyzacji banków w 2021 roku była jednym z przyjętych przez KNF argumentów przemawiających za niewypełnieniem przez PBA warunku wskazanego w decyzji zezwalającej na utworzenie PBA,

zbyt późne i nierzetelne poinformowanie PBA o przesłankach mogących skutkować niewydaniem zezwolenia na rozpoczęcie działalności. UKNF poinformował PBA, że w postępowaniu dotyczącym wydania zgody na rozpoczęcie działalności stwierdzono przesłanki mogące skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem PBA dopiero 21 listopada 2018 r., pomimo że projekt decyzji KNF odmawiającej wydania zezwolenia na rozpoczęcie działalności przez PBA uzgodniono pomiędzy DLB i DPP już 9 i 15 listopada 2018 r. Ponadto nie wskazano precyzyjnie jakie przesłanki zależne od PBA nie zostały spełnione,

niezasadne dążenia do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku PBA o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej wydania zezwolenia na rozpoczęcie działalności. KNF wydała decyzję z 27 listopada 2018 r. odmawiającą zezwolenia na rozpoczęcie działalności przez PBA oraz decyzję z 14 maja 2019 r. utrzymującą w całości w mocy decyzję z 27 listopada 2018 r., pomimo że już 21 listopada 2018 r. zezwolenie KNF na utworzenie PBA utraciło moc.

LS

NIK

foto: Pixabay