NIK skontrolowała działania gminy Olesno w ramach przedsięwzięć realizowanych w latach 2023-2025, których łączny koszt wyniósł ponad 37 mln zł. W każdej z tych inwestycji Izba wykryła istotne nieprawidłowości, a najwięcej zastrzeżeń budzi kompleks „trampOOLina”

Biznesplan dotyczący rewitalizacji basenów w Oleśnie przygotowano w październiku 2018 r. Przyjęto w nim, że odnowiony kompleks basenów zostanie oddany do użytku w lipcu 2019 r., a koszt inwestycji wyniesie niemal 10,6 mln zł. W oparciu o dane dotyczące m.in. spodziewanych przychodów i kosztów eksploatacyjnych przyjęto, że od 2021 r. bieżąca działalność basenów nie będzie już wymagała dopłat z budżetu gminy.

Założenia finansowe przedsięwzięcia nie były jednak aktualizowane, co NIK uznała za nieprawidłowe, ponieważ kontrolowany urząd przystępując w 2023 r. do realizacji przedsięwzięcia, nie dysponował wiarygodnymi danymi o jego wpływie na finanse gminy.

Podczas konsultacji społecznych w sprawie inwestycji mieszkańcy opowiedzieli się m.in. za budową trampolin i na tej podstawie wybrali nazwę dla całego kompleksu - „trampOOLina”. Burmistrz zdecydował o usunięciu tego elementu z projektu, tłumacząc to chęcią ograniczenia kosztów. Uznał także, że wprowadzona zmianauzasadnia zlecenie opracowania dla tej samej inwestycji kolejnej dokumentacji projektowej, która kosztowała 188,4 tys. zł.

NIK uznała to za działanie niegospodarne, ponieważ gmina dysponowała już kompletną wielobranżową dokumentacją projektową za 120 tys. zł, na podstawie której uzyskała pozwolenie na budowę. Nowa dokumentacja powielała ogólne założenia pierwszej, istotna różnica polegała na rezygnacji z trampolin i zaprojektowanej dla nich niecki basenowej.

Zdaniem NIK zmianę tę można było wprowadzić bez ponoszenia kosztów, w ramach nadzoru autorskiego, co w trakcie kontroli potwierdził również autor pierwszej dokumentacji projektowej.

Na rewitalizację kompleksu basenów gmina Olesno zaplanowała w budżecie 20 mln zł, ale ostatecznie, ze względu na brak ofert mieszczących się w tej kwocie, wydatki na inwestycję zostały zwiększone.

Rolę kierownika w postępowaniach o udzielnie zamówienia publicznego pełnił ówczesny burmistrza Olesna. Z kolei o realizację inwestycji, w całości lub w części, ubiegał się, m.in. potentat na rynku budowy basenów, ważny kontrahent spółki, w której prezeską zarządu i właścicielką 50% udziałów była żona burmistrza.

Spółka ta m.in. produkowała i montowała zjeżdżalnie basenowe, które potentat od kilkunastu lat zamawiał w ramach większości swoich inwestycji i w związku z tym miał istotny wpływ na wynik finansowy oraz perspektywy rozwoju firmy żony burmistrza. Z kolei burmistrz, zdając sobie sprawę z takich zależności, nie podjął żadnych działań, żeby wyeliminować konflikt interesów, co mogło mu utrudnić choćby obiektywny nadzór nad realizacją inwestycji.

Wykonawcę, który zaproponował najkorzystniejszą ofertę w wysokości ponad 24,2 mln zł, wybrano dopiero w czwartym postępowaniu, w którym jako podwykonawca zasadniczej części inwestycji (wykonanie niecek basenowych i technologii wody basenowej) wskazana została firma biznesowo powiązana ze spółką żony ówczesnego burmistrza.

Tymczasem już w drugim postępowaniu, inny wykonawca oferował wykonanie tego samego zakresu prac za ponad 23,3 mln zł, wtedy jednak ówczesny burmistrz unieważnił przetarg. W kontrolowanym urzędzie nie zachowano danych umożliwiających weryfikację tego, czy decyzje burmistrza były uwarunkowane obiektywnymi okolicznościami.

W związku z rewitalizacją basenów gmina powołała spółkę komunalną Baseny Rekreacyjno-Rehabilitacyjne trampOOLina sp. z o.o. Koszty związane z jej utworzeniem i funkcjonowaniem wyniosły co najmniej 40,3 tys. zł, mimo że firma faktycznie nie brała udziału ani w przygotowaniu, ani w przeprowadzeniu inwestycji.Pieniądze zostały przeznaczone na koszty wynagrodzeń prezesa zarządu i członków rady nadzorczej, chociaż wszystkie czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem inwestycji były wykonywane przez pracowników urzędu gminy pod bezpośrednim kierownictwem ówczesnego Burmistrza.

NIK kwestionuje także działania gminy Olesno w kwestii nadzoru nad inwestycją. Nie tylko nie zapewniła projektowi ciągłości zewnętrznego nadzoru inwestorskiego, nie skorzystała również ze wsparcia nadzoru autorskiego, choćby w kwestii zmiany wykorzystywanych przez inwestora materiałów czy udziału w odbiorze inwestycji, mimo że sprzyjałoby to zapewnieniu jakości robót i ich zgodności z dokumentacją projektową. W dodatku sprawowanie nadzoru autorskiego było uwzględnione w wynagrodzeniu za opracowanie dokumentacji projektowej.

Tymczasem niecki ze stali nierdzewnej i system filtracji wody, czyli elementy o podstawowym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania i eksploatacji basenu, zamontowano bez rzetelnej weryfikacji ich zgodności z założoną specyfikacją techniczną. W przypadku niecek gmina dopuściła do ich wykonania bez zatwierdzonego wniosku materiałowego oraz do rozpoczęcia robót przez dalszego podwykonawcę jeszcze przed podpisaniem stosownej umowy.

Burmistrz w trybie natychmiastowym rozwiązał współpracę z inspektorem nadzoru inwestorskiego, który wykazał, że wykonanie niecek basenowych nie spełnia wymogów specyfikacji technicznej, nie zapewnił także fachowego i bezstronnego odniesienia się do zgłoszonych przez inspektora argumentów. Montaż niecek prowadzono bez nadzoru inwestorskiego, a pisma inspektora nie zostały załączone do dokumentacji powykonawczej.

System filtracji wykonano natomiast według rozwiązania zaproponowanego przez wykonawcę, mimo sprzeciwu inspektora nadzoru autorskiego, który odmówił zatwierdzenia wniosku w tej sprawie. Z obliczeń projektanta wynikało, że przyjęcie tego rozwiązania przez pierwsze 10 lat zwiększy koszty eksploatacji o niemal 295,5 tys. zł.

Osoby odpowiedzialne za nadzór nad inwestycją wydały zgodę na zaproponowane przez wykonawcę rozwiązanie, nie sprawdzając czy zastrzeżenia inspektorów nadzoru były zasadne. W związku z tym wykonawca zainstalował w basenach filtry tańsze, zdaniem projektanta, o co najmniej 213 tys. zł. Z uwagi na ryczałtowe określenie wynagrodzenia wykonawcy powyższa zmiana nie skutkowała obniżeniem kosztu inwestycji.

Gmina nie wyegzekwowała również przeprowadzenia części prób i sprawdzeń odbiorowych, które w myśl specyfikacji technicznej były wymagane dla potwierdzenia jakości i przydatności wykonanych robót.

Nie doszło np. do próby barwienia, która stanowiła kluczowy test prawidłowej cyrkulacji wody basenowej. Wszystkie te decyzje czy zaniechania występowały w warunkach konfliktu interesów. Jak ustaliła NIK, gmina nie zawiadomiła też organów ścigania o ujawnionym w trakcie budowy przypadku uszkodzenia dziennika budowy i fałszowania w nim wpisów.

Co więcej, wybudowany za niemal 25 mln zł kompleks basenów przez pół sezonu był nieczynny, ponieważ w gminie zapomniano o podłączeniu prądu. Konieczność wykonania nowego przyłącza elektroenergetycznego była uwzględniona w dokumentacji projektowej z 2022 r., ale zdecydowano, że dojdzie do tego w ramach odrębnego zadania. Przystąpiono do niego jednak dopiero wtedy, gdy obiekt był niemal gotowy i wykonawca zgłosił, że bez prądu o odpowiedniej mocy nie może uruchomić urządzeń uzdatniania wody basenowej.

Z tego powodu otwarcie basenów zamiast jak planowano na początku sezonu, nastąpiło w jego połowie. Wymiar finansowy opóźnienia – stosownie do przepisów o amortyzacji środków trwałych – oszacowano na niemal 309 tys. zł.

Ostatecznie podczas odbioru inwestycji gmina zidentyfikowała braki, wady i usterki oraz konsekwentnie egzekwowała od wykonawcy ich usuwanie. Pomimo zaistniałych problemów, kompleks basenowy został otwarty 26 lipca 2024 r. Rewitalizacja obiektu za niemal 25 mln zł była z jedną z największych inwestycji w Oleśnie w ostatnich latach.

LS

NIK

foto: Pixabay